मानव जीवनमा मानसिक स्वास्थ्यले अत्यन्त महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। शारीरिक स्वास्थ्य जति महत्वपूर्ण छ, त्यसैगरी मानसिक स्वास्थ्य पनि हाम्रो जीवनको गुणस्तर निर्धारण गर्न महत्त्वपूर्ण हुन्छ। राम्रो मानसिक स्वास्थ्यले व्यक्तिलाई तनाव, चिन्ता र जीवनका चुनौतीहरूसँग प्रभावकारी रूपमा सामना गर्न सक्षम बनाउँछ।
मानसिक स्वास्थ्य कमजोर हुँदा मानिसमा उदासी, निराशा, क्रोध र अनावश्यक तनाव जस्ता समस्या देखा पर्न सक्छन्। यसले शारीरिक स्वास्थ्य, सम्बन्ध र कार्यक्षमता समेत प्रभावित गर्छ। त्यसैले मानसिक स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता दिनु अत्यावश्यक छ।
स्व–सचेतन अभ्यासहरूले मानसिक स्वास्थ्य सुधार्न ठूलो भूमिका खेल्छ। यी अभ्यासहरूले व्यक्तिलाई आफ्ना भावनाहरू बुझ्न, मानसिक सन्तुलन कायम राख्न र सकारात्मक दृष्टिकोण विकास गर्न मद्दत गर्छन्। केही महत्वपूर्ण स्व–सचेतन अभ्यासहरू यसप्रकार छन्:
-
ध्यान (Meditation) र प्राणायाम – दैनिक ध्यान (शान्त विषयमा ध्यान केन्द्रित गर्ने अभ्यास) र श्वास–प्रश्वास अभ्यासले मानसिक शान्ति र स्पष्टता ल्याउँछ।
-
दैनिक आत्म–मूल्यांकन – आफ्नो दिनभरका अनुभव, भावना र प्रतिक्रियालाई समीक्षा गर्ने अभ्यासले आत्म–सजगता बढाउँछ।
-
सकारात्मक सोच र धन्यवाद अभ्यास – सानोतिनो सफलताहरूको कदर गर्दा मन सकारात्मक र उत्साही रहन्छ।
-
शारीरिक अभ्यास – योग-व्यायाम, हिंडाइ वा हल्का व्यायामले शरीरसाथै मस्तिष्क पनि स्वस्थ रहन्छ।
-
समय व्यवस्थापन र विश्राम – कामको तालमेल र विश्रामको सन्तुलनले तनाव कम गर्छ।
- साँचो ध्यान (Real Meditation) गर्नाले मनको अवस्था सचेतन भैरहन्छ।
- प्रकृति प्रेमी समूह, निरोगधाम, निरोग-आनन्दधाममा साँचो ध्यान (Real Meditation) सिक्ने व्यवस्था छ।
स्व–सचेतन अभ्यासलाई नियमित जीवनशैलीमा समावेश गर्दा मानसिक स्वास्थ्य बलियो, जीवनशैली सन्तुलित र व्यक्तित्व उज्वल बनाउँछ। साथै जीवन निरोग-आनन्द-स्वतन्त्रमय हुन्छ !